Pişmiş armudun tarihçesi
Pişmiş armut (Hollandaca: stoofpeertje) olabilecek en Hollanda’ya özgü lezzetlerden biri. Sert, buruk bir armut; saatler süren sabırdan sonra tatlı, kırmızı karakterini gösteriyor. Peki bu nereden geliyor?
Çiğ yenmeyen bir armut
Hollanda’da kabaca iki tür armut vardır: elde yenen sofralık armutlar ve pişirmelik armutlar. Pişirmelik armutlar küçük, sert ve kumludur; çiğ olarak neredeyse yenmez. Ancak uzun süre ve yavaş yavaş pişirilince yumuşar ve tatlanır. Çiğ tadına bakan biri, atalarımızın neden bir tencere çıkardığını hemen anlar.
Kış için bir meyve
Armutları değerli kılan da tam bu sertlikti. Sonbaharda toplanır ve türüne göre ocak, şubat, hatta mart ayına kadar aylarca dayanırlardı. Buzdolabı olmayan bir çağda bütün kış boyunca dayanan bir meyve, gerçek bir hazineydi. Hollanda’da evler sonbaharda erzak hazırlığıyla dönerdi: konserve yapmak, kurutmak, kıt aylar için saklamak. Meşhur yemek kitabı De verstandige kock (1667) kışa nasıl hazırlanılacağına şimdiden dikkat çekiyor.
Nehir bölgesinden eski türler
Eskiden bugünkünden çok daha fazla pişirmelik armut türü vardı. Brederode böyle eski bir türdür ve muhtemelen on dokuzuncu yüzyılın başında zaten biliniyordu. Çevre ülkelerde hiç yetiştirilmediği için Hollanda kökenli olduğu, büyük olasılıkla Brederode’nin eski toprağı olan Vianen çevresindeki nehir bölgesinden geldiği düşünülür. Bugün Brederode neredeyse kaybolmuş durumda. Diğer eski adlar arasında Winterrietpeer, Saint Rémy ve Winterjan olarak da bilinen Kleipeer sayılabilir.
Gieser Wildeman
Hollanda’nın en bilinen pişirmelik armutlarından birinin ilginç bir adı var. Kökeni hakkında iki hikâye anlatılır. Uzman literatürüne göre armut, Gorinchem yakınlarında Wildeman soyadlı biri tarafından bulunmuş. Başka bir hikâye ise Elst bij Rhenen’den Gijsbert Wildeman’dan söz eder; “Gieser” bu durumda Gijsbert’in kısa hali olan “Gies”in bir çeşitlemesi olurdu. 1850 civarında Boskoop’taki Van der Willik & Zonen fidanlığı armudu piyasaya sürdü. Hangi hikâyenin doğru olduğu kesin olarak söylenemez.
Gieser Wildeman çok erken bir dönemde genel yetiştiricilik için önerildi ve 1948 tarihli olanlar da dahil olmak üzere eski Hollanda tür listelerinde yer alıyor. Eski bir tür tanımı onu ülkenin en iyi pişirmelik armutları arasında sayıyor.
Neden kırmızıya dönüyorlar?
Kırmızı renk bir numara değil. Olgun pişirmelik armutlar pişerken kendiliğinden pembeden kırmızıya döner. Onları kırmızı şarap, port şarabı ya da meyve suyu gibi kırmızı bir sıvıda pişirirsen renk daha da derinleşir.
Noel sofrasından unutulan bir sanata
Pişmiş armut Hollanda’nın kış sofrasına aittir: av eti yanında, stamppot (patates püreli yemek) ile birlikte ya da muhallebiyle tatlı olarak. Noel ve yılbaşında birçok ailenin sofrasında hâlâ yer alır. Ama kendi başına yapan insan gitgide azalıyor. Bunca küçük armudu soymak ve saatlerce pişirmek, yoğun bir haftaya pek uymuyor.
Bu proje tam da bu yüzden var. O eski geleneğin bir parçasını yaşatmak ve onu, en az onun kadar değerli diğer el emekleriyle takas etmek için.
Takas teklifi yap